Karzeł
| Linia 8: | Linia 8: | ||
W mitologii nordyckiej karły były pierwszą rasą na ziemi stworzoną przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Mitologia podaje też imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Wraz z [[elf | elfami]] ciemnymi zamieszkiwały krainę Nidavellir. Z czasem [[elf | elfy ciemne]], zwane Döckálfar, zaczęto utożsamiać z karłami. | W mitologii nordyckiej karły były pierwszą rasą na ziemi stworzoną przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Mitologia podaje też imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Wraz z [[elf | elfami]] ciemnymi zamieszkiwały krainę Nidavellir. Z czasem [[elf | elfy ciemne]], zwane Döckálfar, zaczęto utożsamiać z karłami. | ||
| − | Stworzone do życia w podziemnych kopalniach i kuźniach, karły były z natury niskie, ale jednocześnie odznaczały się wielką siłą. Modsognirowi i Durinowi zawdzięczały mądrość, wytrzymałość i zacięcie rzemieślnicze. To ostatnie czyniło z nich dobrych kowali, płatnerzy, budowniczych i złotników, chociaż zdarzały się krasnoludy dysponujące wielką wiedzą, jak na przykład krasnolud Alwis. Ponadto ojcowie gatunku posiadali zdolności magiczne. Poza niskim wzrostem karły miały być brodate, blade z braku słońca i niezbyt urodziwe. Przypisywano im raczej mało pochlebne cechy charakteru. Miały być nieprzewidywalne i bywało, że czyniły szkodę bogom. Były też chciwe w związku z czym pilnie strzegły swoich skarbów. Zazdrościły elfom ich urody i światła, ponieważ nie czyniło im krzywdy. Również stanowisko, jakie miały zająć w dniu nadejścia końca świata – Ragnaróku – było niejasne. Pewne było tylko tyle, że wezmą udział w walce. | + | [[Plik:Karzel2.png|300px|thumb|right|Lorenz Frølich, ''Den aeldre Eddas Gudesange'' 1895]]Stworzone do życia w podziemnych kopalniach i kuźniach, karły były z natury niskie, ale jednocześnie odznaczały się wielką siłą. Modsognirowi i Durinowi zawdzięczały mądrość, wytrzymałość i zacięcie rzemieślnicze. To ostatnie czyniło z nich dobrych kowali, płatnerzy, budowniczych i złotników, chociaż zdarzały się krasnoludy dysponujące wielką wiedzą, jak na przykład krasnolud Alwis. Ponadto ojcowie gatunku posiadali zdolności magiczne. Poza niskim wzrostem karły miały być brodate, blade z braku słońca i niezbyt urodziwe. Przypisywano im raczej mało pochlebne cechy charakteru. Miały być nieprzewidywalne i bywało, że czyniły szkodę bogom. Były też chciwe w związku z czym pilnie strzegły swoich skarbów. Zazdrościły elfom ich urody i światła, ponieważ nie czyniło im krzywdy. Również stanowisko, jakie miały zająć w dniu nadejścia końca świata – Ragnaróku – było niejasne. Pewne było tylko tyle, że wezmą udział w walce. |
Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, statku dla bogini Freji, młota dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnir oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik dla bogini Freji. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austriemu, Westriemu, Nordriemu i Sudriemu przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego. | Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, statku dla bogini Freji, młota dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnir oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik dla bogini Freji. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austriemu, Westriemu, Nordriemu i Sudriemu przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego. | ||
Wersja z 11:37, 23 sie 2012
| LEKSYKON FANTASTYKI | |
| fiction | |
KARZEŁ
W mitologii nordyckiej karły były pierwszą rasą na ziemi stworzoną przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Mitologia podaje też imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Wraz z elfami ciemnymi zamieszkiwały krainę Nidavellir. Z czasem elfy ciemne, zwane Döckálfar, zaczęto utożsamiać z karłami.
Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, statku dla bogini Freji, młota dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnir oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik dla bogini Freji. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austriemu, Westriemu, Nordriemu i Sudriemu przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego.
Karły już od dnia stworzenia ich przez Bogów bały się światła słonecznego, ponieważ obracało je w kamień.
Karły w fantastyce
W Opowieściach z Narnii poznajemy je jako karły, jednak pojawienie się pierwszego tłumaczenia Władcy Pierścieni przynosi ze sobą krasnoludy. I pod tą nazwą goszczą na przykład w Sadze o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego, a także w tłumaczeniach, na przykład w Świecie Dysku Terry’ego Pratchetta. Karła natomiast znajdziemy w cyklu Pan Lodowego Ogrodu Jarosława Grzędowicza.
Literatura
- A. Szrejter, Mitologia germańska, Warszawa 1997.
- W. Kopaliński, Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
- U.X.L. Encyclopedia of World Mythology, pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
- D. Colbert, Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła, Warszawa 2003.
- W. Górczyk, Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej, Lublin 2009.
- M. Turowska-Rawicz, R. Sypek, Mitologie świata. Ludy skandynawskie, Warszawa 2007.
(aut. Izabela Ozga)
