Karzeł

Wersja z 11:16, 9 lip 2012

KARZEŁ

Mityczna istota, zwana pierwotnie dvergr, czyli po staroislandzku karłem, co dało początek angielskiej nazwie dwarf, która swój bliźniaczy odpowiednik znajduje w norweskim dverg. Miano krasnoluda zawdzięcza karzeł polskiej literaturze fantastycznej, a konkretniej Marii Skibniewskiej i jej pierwszemu tłumaczeniu dzieł J. R. R. Tolkiena.

W mitologii nordyckiej karły były pierwszą rasą na ziemi stworzoną przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Mitologia podaje też imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Wraz z elfami ciemnymi zamieszkiwały krainę Nidavellir. Z czasem elfy ciemne, zwane Döckálfar, zaczęto utożsamiać z karłami.

Stworzone do życia w podziemnych kopalniach i kuźniach, karły były z natury niskie, ale jednocześnie odznaczały się wielką siłą. Modsognirowi i Durinowi zawdzięczały mądrość, wytrzymałość i zacięcie rzemieślnicze. To ostatnie czyniło z nich dobrych kowali, płatnerzy, budowniczych i złotników, chociaż zdarzały się krasnoludy dysponujące wielką wiedzą, jak na przykład krasnolud Alwis. Ponadto ojcowie gatunku posiadali zdolności magiczne. Poza niskim wzrostem karły miały być brodate, blade z braku słońca i niezbyt urodziwe. Przypisywano im raczej mało pochlebne cechy charakteru. Miały być nieprzewidywalne i bywało, że czyniły szkodę bogom. Były też chciwe w związku z czym pilnie strzegły swoich skarbów. Zazdrościły elfom ich urody i światła, ponieważ nie czyniło im krzywdy. Również stanowisko, jakie miały zająć w dniu nadejścia końca świata – Ragnaróku – było niejasne. Pewne było tylko tyle, że wezmą udział w walce.

Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, statku dla bogini Freji, młota dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnir oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik dla bogini Freji. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austriemu, Westriemu, Nordriemu i Sudriemu przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego.

Karły już od dnia stworzenia ich przez Bogów bały się światła słonecznego, ponieważ obracało je w kamień.

Karły w fantastyce

W Opowieściach z Narnii poznajemy je jako karły, jednak pojawienie się pierwszego tłumaczenia Władcy Pierścieni przynosi ze sobą krasnoludy. I pod tą nazwą goszczą na przykład w Sadze o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego, a także w tłumaczeniach, na przykład w Świecie Dysku Terry’ego Pratchetta. Karła natomiast znajdziemy w cyklu Pan Lodowego Ogrodu Jarosława Grzędowicza.

Literatura

1. A. Szrejter, Mitologia germańska, Warszawa 1997.
2. W. Kopaliński, Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
3. U.X.L. Encyclopedia of World Mythology, pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
4. D. Colbert, Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła, Warszawa 2003.
5. W. Górczyk, Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej, Lublin 2009.
6. M. Turowska-Rawicz, R. Sypek, Mitologie świata. Ludy skandynawskie, Warszawa 2007.

(aut. Izabela Ozga)