Jadeit

Wersja z 18:31, 10 cze 2017

JADEIT — w wierzeniach starożytnych Chińczyków, ludu Maorysów z Nowej Zelandii, a także na terenie starożytnych kultur Mezoameryki święty kamień.

Rodowód

Dawniej utożsamiano jadeit z nefrytem stąd symbolika jadeitu w starożytnych Chinach pokrywa się z symboliką nefrytu.

Nazwa

Jadeit w wierzeniach Maorysów zwany był kamieniem pounamu. W Chinach dzielił nazwę z nefrytem, ponieważ oba te kamienie utożsamiano ze sobą. Brzmiała ona yo. Hiszpańscy konkwistadorzy zwali jadeit piedra de ijada, kamieniem lędźwiowym, bądź piedra de los riñones, kamieniem nerkowym, ponieważ przypisywano mu, podobnie jak utożsamianemu z nim nefrytowi, zbawienny wpływ na chore nerki. Nazwa jade, przejęta przez Anglików, a następnie resztę Europy, powstała na skutek pomyłki drukarskiej. Nazwę kamienia przejęli od Hiszpanów Francuzi. Nefryt nosił tam pierwotnie miano pierre de l’ejade, jednak na skutek pomyłki w druku popełnionej w latach dwudziestych osiemnastego wieku zmieniła się ona na pierre le jade. I tak do angielskiego zawędrowała jako jade, skąd w tak zniekształconej formie rozpowszechniła się w reszcie języków europejskich.

Miejsce

W Chinach za najlepszy uchodził nefryt wydobywany z gór. Wierzono, że kamień ten spływa ze szczytów, po czym po upływie czasu zestala się.

Charakterystyka

W najdawniejszych Chinach wkładano jadeit zmarłym do grobu, wierząc, że moc tego kamienia zapobiegnie rozkładowi ciała. Kamienie jadeitowe wkładano w dziewięć otworów ciała, w tym w usta, sporządzano z nich dary grobowe w formie amuletów oraz figurek zapewniających ochronę zmarłemu. Jadeitem ozdabiano także szaty zmarłego. Kamień ten wiązany był ze statusem społecznym, uchodził za symbol cesarza. Jako wyznacznik status zdobił szaty cesarza i dygnitarzy, a jego wielkość oraz ilość noszonych kamieni świadczyły o randze. W czasach późniejszych, wraz z rozwojem taoizmu, choć znaczenie jadeitu nie ulega zmianie, jest on jednak używany w innym charakterze. Już nie jako dar grobowy, ale jako podstawowy składnik eliksiru nieśmiertelności. Miał zapewniać tą ostatnią bądź przynajmniej długowieczność. Jadeit spożywano w formie sproszkowanej bądź upłynniano go i pito jako napój. Symbolizował pięć cnót — mądrość, miłosierdzie, odwagę, skromność oraz sprawiedliwość. Wiązano go z energią, zasadą yang, niosącą siłę, co z kolei odsyła do jego symboliki jako kamienia zapewniającego nieśmiertelność. W Chińskich wierzeniach ludowych najwyższe bóstwo zwane było Jadeitowym Cesarzem. Z jadeitu wyrabiano także przedmiot o znaczeniu magicznym — dysk bi.

W Mezoameryce oraz u Maorysów na Nowej Zelandii jadeit, podobnie jak w Chinach, uchodził za symbol statusu społecznego. W Mezoameryce był symbolem władzy, szczególnie politycznej, a także arystokracji. Ponadto na terenie Mezoameryki wiązano go z cyklem przyrody, z wegetacją i odradzającą się naturą, a co za tym idzie także z wodą oraz kukurydzą, którą uosabiał. Był także symbolem oddechu oraz serca. Czyniło to z niego także symbol zmartwychwstania i z tego powodu jadeitowe kamienie wkładano zmarłym do ust. U Maorysów wyrabiano z jadeitu obrzędowe toporki, a także amulety, tak zwane hei-tiki w kształcie groteskowego człowieka.

Literatura

• Świerzowska A., Wasilewski M., Jadeit cenniejszy niż złoto, [w:] „Polski Jubiler”, 2004, t. 24, nr. 3, str. 46–47.
• Rusek, Magdalena H., Znaczenie zielonych kamieni w kulturze Majów na przykładzie analizy zabytków jadeitowych ze stanowiska Nakum w Gwatemali, Kraków 2012.
• Nozedar A., The illustrated signs & symbols sourcebook. An A to Z compendium of over 1000 designs, New York 2010.
• Scott C., Encyclopedia of Crystal, Gem & Metal Magic, St. Paul 1996.
• Sarek K., Nefryt jako lekarstwo w dawnych Chinach - analiza ligniwstyczno-kulturowa, [w:] „Przegląd Orientalistyczny”, 2015, nr. 1–2, str. 89–95.
• Heflik W., Nefryt, [w:] „Minerologia Polonica”, t.13, nr. 1, str. 103–105.

(aut. Izabela Ozga)