Karzeł
(→Rodowód) |
|||
| (Nie pokazano 8 wersji utworzonych przez jednego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | {{disambigR|hasła w leksykonie|[[Karzeł (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}} | ||
{{Leksykon | {{Leksykon | ||
|typ=fiction | |typ=fiction | ||
| − | }}__BEZSPISU__<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Karzeł</categorytree>[[Plik:Karzel.png|300px|thumb|left|Lorenz Frølich, ''Den aeldre Eddas Gudesange'' 1895]]'''KARZEŁ''' - w mitologii nordyckiej istoty stworzone przez bogów obok ludzi i [[elf | elfów]]. | + | }}__BEZSPISU__<categorytree mode=all style="float:right; clear:right; margin-left:1ex; border:1px solid gray; padding:0.7ex; background-color:white">Karzeł (Bibliografia)</categorytree>[[Plik:Karzel.png|300px|thumb|left|Lorenz Frølich, ''Den aeldre Eddas Gudesange'' 1895]]'''KARZEŁ''' - w mitologii nordyckiej istoty stworzone przez bogów obok ludzi i [[elf | elfów]]. |
==Nazwa== | ==Nazwa== | ||
| Linia 7: | Linia 8: | ||
==Rodowód== | ==Rodowód== | ||
| − | Obok [[olbrzym | olbrzymów]], bogów [[Asowie | Asów]] i [[Wanowie | Wanów]], [[elf | elfów]] i ludzi byli jedną z sześciu ras zamieszkujących światy, skupione wokół drzewa świata, [[Yggdrasill (pojęcie) | Yggdrasilla]]. Pięciu jeżeli olbrzymy utożsamiać z [[troll | trollami]]. Karły zostało jako pierwsze stworzone przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Według innej wersji początek karłom dały rozkładające się wnętrzności tegoż olbrzyma. ''Edda Poetycka'' podaje imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Imiona karłów, wywodzących się z tego rodu, brzmiały: Nyi i Nidi, Nordri i Sudri Austri i Westri, Althjof, Dwalin, Nar i Nain, Niping i Dain, Bifur, Bafur, Bombur, Nori, An i Onar, Ai, Mjódwitnir, Wigg i Gandalf, Windalf, Thorin, Thror i Thrain, Thekk, Witr i Lit, Nyr i Nyrad, Reginn i Radswid, Fili, Kili, Fundin, Nali, Heptifili, Hannar, Swiur, Frar, Hornobori, Fragr i Loni, Aurwangr, Jari, Eikinskjaldi. W ''Eddzie Poetyckiej'' pojawia się imię kolejnego założyciela rodu, Lofara. Od niego początek wzięły takie karły jak Draupnir i Dolgthrasir, Hor, Haugspori, Hlewang, Gloin, Dori, Ori, Duf, Andwari, Skirfir, Wirfir, Skafid, Ai, Alf i Yngwi, Eikinskjaldi, Pjalar i Frosti, Fidr i Ginnar. Wraz z [[elf | elfami ciemnymi]] (Döckálfar) zamieszkiwały krainę | + | Obok [[olbrzym | olbrzymów]], bogów [[Asowie | Asów]] i [[Wanowie | Wanów]], [[elf | elfów]] i ludzi byli jedną z sześciu ras zamieszkujących światy, skupione wokół drzewa świata, [[Yggdrasill (pojęcie) | Yggdrasilla]]. Pięciu jeżeli olbrzymy utożsamiać z [[troll | trollami]]. Karły zostało jako pierwsze stworzone przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Według innej wersji początek karłom dały rozkładające się wnętrzności tegoż olbrzyma. ''Edda Poetycka'' podaje imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Imiona karłów, wywodzących się z tego rodu, brzmiały: Nyi i Nidi, Nordri i Sudri Austri i Westri, Althjof, Dwalin, Nar i Nain, Niping i Dain, Bifur, Bafur, Bombur, Nori, An i Onar, Ai, Mjódwitnir, Wigg i Gandalf, Windalf, Thorin, Thror i Thrain, Thekk, Witr i Lit, Nyr i Nyrad, Reginn i Radswid, Fili, Kili, Fundin, Nali, Heptifili, Hannar, Swiur, Frar, Hornobori, Fragr i Loni, Aurwangr, Jari, Eikinskjaldi. W ''Eddzie Poetyckiej'' pojawia się imię kolejnego założyciela rodu, Lofara. Od niego początek wzięły takie karły jak Draupnir i Dolgthrasir, Hor, Haugspori, Hlewang, Gloin, Dori, Ori, Duf, Andwari, Skirfir, Wirfir, Skafid, Ai, Alf i Yngwi, Eikinskjaldi, Pjalar i Frosti, Fidr i Ginnar. Wraz z [[elf | elfami ciemnymi]] (Döckálfar) zamieszkiwały krainę Swartalfheim. Z czasem [[elf | elfy ciemne]] (Döckálfar) zaczęto utożsamiać z karłami. |
==Kraina karłów== | ==Kraina karłów== | ||
| Linia 16: | Linia 17: | ||
==Charakterystyka== | ==Charakterystyka== | ||
| − | Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, młota Mjöllnira dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnira i statku Skidbladnir dla boga Freya oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik Hildiswin dla bogini Freji. Najsłynniejszym rodem złotników byli Brisyngowie i ród Syndry. Ci ostatni słynęli także z wytwarzania pięknych klejnotów i obróbki metali. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austremu (Wschód), Nördremu (Północ), Sudremu (Południe), Westremu (Zachód) przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego. | + | Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, młota Mjöllnira dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnira i statku Skidbladnir dla boga Freya oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik Hildiswin dla bogini Freji. Najsłynniejszym rodem złotników byli Brisyngowie i ród Syndry. Ci ostatni słynęli także z wytwarzania pięknych klejnotów i obróbki metali. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austremu (Wschód), Nördremu (Północ), Sudremu (Południe), Westremu (Zachód) przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego. Karły już od dnia stworzenia ich przez bogów bały się światła słonecznego, ponieważ obracało je w kamień. Posługiwały się własnym językiem, odmiennym od innych ras. W ''Edda Poetyckiej'' odnaleźć można następujące określenia jakich używała ta rasa: |
| − | + | *Niebo - Kapiąca Sala | |
| + | *Księżyc - Światło | ||
| + | *Słońce - Odrwisze Dwalina | ||
| + | *Cisza - Schronienie Dnia | ||
| + | *Morze - Morska Bezdnia | ||
| + | *Noc - Wróżka Snów | ||
==Literatura== | ==Literatura== | ||
| Linia 34: | Linia 40: | ||
(aut. [[Izabela Ozga]]) | (aut. [[Izabela Ozga]]) | ||
| + | |||
| + | [[Kategoria: Bestiariusz]][[Kategoria: Mitologia Germanów]] [[Kategoria: Mitologia Skandynawów]] | ||
Aktualna wersja na dzień 23:24, 16 lut 2014
| LEKSYKON FANTASTYKI | |
| fiction | |
Nazwa
Karzeł, zwany pierwotnie dvergr, czyli po staroislandzku karłem, co dało początek angielskiej nazwie dwarf, która swój bliźniaczy odpowiednik znajduje w norweskim dverg. Miano krasnoluda zawdzięcza karzeł polskiej literaturze fantastycznej, a konkretniej Marii Skibniewskiej i jej pierwszemu tłumaczeniu dzieł J. R. R. Tolkiena.
Rodowód
Obok olbrzymów, bogów Asów i Wanów, elfów i ludzi byli jedną z sześciu ras zamieszkujących światy, skupione wokół drzewa świata, Yggdrasilla. Pięciu jeżeli olbrzymy utożsamiać z trollami. Karły zostało jako pierwsze stworzone przez Bogów z mniejszych kości olbrzyma Ymira. Według innej wersji początek karłom dały rozkładające się wnętrzności tegoż olbrzyma. Edda Poetycka podaje imiona ojców całego gatunku – Modsognira i Durina. To właśnie Modsognir i Durin dali początek innym istotom swojego rodzaju, lepiąc ich z gliny. Imiona karłów, wywodzących się z tego rodu, brzmiały: Nyi i Nidi, Nordri i Sudri Austri i Westri, Althjof, Dwalin, Nar i Nain, Niping i Dain, Bifur, Bafur, Bombur, Nori, An i Onar, Ai, Mjódwitnir, Wigg i Gandalf, Windalf, Thorin, Thror i Thrain, Thekk, Witr i Lit, Nyr i Nyrad, Reginn i Radswid, Fili, Kili, Fundin, Nali, Heptifili, Hannar, Swiur, Frar, Hornobori, Fragr i Loni, Aurwangr, Jari, Eikinskjaldi. W Eddzie Poetyckiej pojawia się imię kolejnego założyciela rodu, Lofara. Od niego początek wzięły takie karły jak Draupnir i Dolgthrasir, Hor, Haugspori, Hlewang, Gloin, Dori, Ori, Duf, Andwari, Skirfir, Wirfir, Skafid, Ai, Alf i Yngwi, Eikinskjaldi, Pjalar i Frosti, Fidr i Ginnar. Wraz z elfami ciemnymi (Döckálfar) zamieszkiwały krainę Swartalfheim. Z czasem elfy ciemne (Döckálfar) zaczęto utożsamiać z karłami.
Kraina karłów
Karły mieszkały w podziemnych pałacach, rozświetlonych blaskiem złota i kryształu górskiego w krainie zwanej Svartalfheim.
Wygląd
Charakterystyka
Karły słynęły ze swoich wyrobów, które oprócz tego, że były najwyższej jakości, posiadały także magiczne właściwości. Karłom przypisywano stworzenie sześciu darów dla bogów: włóczni Odyna, młota Mjöllnira dla Thora, złotych włosów dla bogini Sif, pierścienia Draupnira i statku Skidbladnir dla boga Freya oraz dzika Gullinburstkiego. Miały też stworzyć naszyjnik Hildiswin dla bogini Freji. Najsłynniejszym rodem złotników byli Brisyngowie i ród Syndry. Ci ostatni słynęli także z wytwarzania pięknych klejnotów i obróbki metali. Inne z karłów strzec miały skarbów, w postaci złota i drogocennych kamieni, a Austremu (Wschód), Nördremu (Północ), Sudremu (Południe), Westremu (Zachód) przypadał obowiązek podtrzymywania sklepienia niebieskiego. Karły już od dnia stworzenia ich przez bogów bały się światła słonecznego, ponieważ obracało je w kamień. Posługiwały się własnym językiem, odmiennym od innych ras. W Edda Poetyckiej odnaleźć można następujące określenia jakich używała ta rasa:
- Niebo - Kapiąca Sala
- Księżyc - Światło
- Słońce - Odrwisze Dwalina
- Cisza - Schronienie Dnia
- Morze - Morska Bezdnia
- Noc - Wróżka Snów
Literatura
- Sturlusson S., Edda Prozaiczna, Sandomierz 2007.
- Edda poetycka, BN, Warszawa 1986.
- Słupecki L.P., Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003.
- Szrejter A., Mitologia germańska, Warszawa 1997.
- Kopaliński W., Wielki multimedialny słownik Władysława Kopalińskiego [CD-ROM].
- U.X.L. Encyclopedia of World Mythology, pr. zbior. pod red. R. Parks, J. Stock, K. Hunt, USA 2009.
- Colbert D., Magiczny świat Władcy Pierścieni. Mity, legendy i fakty, leżące u podstawy arcydzieła, Warszawa 2003.
- Górczyk W., Elfy – Istoty fantastyczne w mitologii nordyckiej, Lublin 2009.
- Turowska-Rawicz M., Sypek R., Mitologie świata. Ludy skandynawskie, Warszawa 2007.
- Kempiński A.M., Ilustrowany leksykon mitologii wikingów, Poznań 2003.
- Kempiński A.M., Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, Poznań 1993.
(aut. Izabela Ozga)
