Space opera

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
pojęcie


SPACE OPERA - angielski termin wprowadzony na oznaczenie literatury awanturniczo-przygodowej, której wyróżnikiem jest akcja rozgrywająca się w kosmosie, co bywa niekiedy przyczyną traktowania tej odmiany niesłusznie jako „podgatunku" fantastyki naukowej. Ten typ literatury wykształcił się i upowszechnił w USA i tu też została ukuta jego nazwa na wzór terminu "horse opera" (końska opera), oznaczającego drugorzędny western. W istocie bowiem „space opera" to - według określenia Ryszarda Dońskiego - "westerny w galaktycznej scenerii", charakteryzujące się połączeniem prostych westernowych schematów fabularnych z czasoprzestrzenną lokalizacją zdarzeń i licznymi rekwizytami, jakimi operowała wczesna fantastyka naukowa uprawiana przez J. Verne'a, H. G. Wellsa i ich kontynuatorów. W historycznym rozwoju fantastyki space opera, jako zjawisko charakterystyczne zwłaszcza dla amerykańskiej kultury masowej, była niewątpliwie symptomem regresu wobec prekursorskich dokonań w zakresie fantastyki naukowej, z drugiej strony „miała decydujące znaczenie dla uformowania nowej konwencji gatunkowej, którą przyzwyczajono się nazywać science fiction" (A. Zgorzelski).

Wykrystalizowanie się nowej konwencji fantastycznonaukowej bynajmniej nie spowodowało od razu zaniku tego typu literatury, a jedynie wpłynęło na wzbogacenie jego rekwizytorni. Utwory typu space opera w odróżnieniu od fantastycznonaukowych nie odznaczają się troską ani o prawdopodobieństwo, ani o zachowanie pozorów racjonalnego motywowania przedstawionych zjawisk. Jest to literatura typowo awanturnicza, bez większych wartości literackich, wyróżniająca się jedynie kosmicznym kostiumem i odpowiednimi rekwizytami, które niekiedy bywają wyznacznikami fantastyczności, poza oczywiście czasem i przestrzenią.

Fabuła i konflikty w zasadzie niczym nie różnią się od tych, które spotkać można w popularnej drugorzędnej literaturze niefantastycznej. W tego typu utworach „zamiana rakiet na galeony, korsarzy kosmicznych - na śródziemnomorskich, szpiegów z Alfy Erydana - na wysłanników jakiegoś szejka czy padyszacha, pistoletów laserowych - na włócznie, a tajemniczego pierwiastka, o który walczą skłócone strony, na zwykły skarb ze złotych dukatów - w najmniejszej mierze nie odmieniły fabuły 99 utworów takich na ich sto" (S. Lem). Mimo to jednak odmiana ta ze względu na eksponowanie kosmicznych awantur, żywą akcję i nieustraszonych, pozytywnych bohaterów znajduje liczne grono niezbyt wymagających czytelników, których nie rażą ani pewne niekonsekwencje fabularne, ani pospolite błędy w rodzaju rozlegających się potężnych detonacji w próżni kosmicznej, czy widocznych tam krzyżujących się promieni laserowych. Spiętrzenie alogiczności praz motywów z repertuaru baśni i fantastyki grozy prowadzi do utożsamienia współczesnej wersji space opery z fantasy spod znaku „miecza i czarów". Nawet miejsce akcji (przestrzeń kosmiczna) przestaje być tu wystarczającym wyróżnikiem. W ten sposób dopiero teraz na skutek ekspansywnego rozwoju fantasy space opera zanika jako odrębne zjawisko.

(aut. Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony