Odmiana problemowa

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
pojęcie


ODMIANA PROBLEMOWA - potoczne określenie grupy tekstów, traktowanej jako swoisty rodzaj odmiany gatunkowej, wyodrębniony ze względu na ten sam lub podobny krąg problemów, zawartych w poszczególnych utworach. Oczywiście w jednym utworze, zwłaszcza tak obszernym jak powieść, mogą być poruszane różne problemy, co sprawia, że typologia taka jest wysoce nieprecyzyjna. Mimo to jednak jest nagminnie stosowana w anglosaskiej krytyce literatury fantastycznej i w kręgach miłośników fantastyki naukowej.

Odmiany problemowe zaczęto wyróżniać w związku z rozwojem science fiction, która przestała się interesować wyłącznie zagadnieniami nauk przyrodniczych i technicznych, a zaczęła sięgać do innych obszarów będących dotąd domeną literatury niefantastycznej. Nowoczesna fantastyka naukowa podejmuje więc problemy polityczne (Fantastyka polityczna|fantastyka polityczna]]), społeczne (Fantastyka socjologiczna|fantastyka socjologiczna]]), psychologiczne (fantastyka psychologiczna), ekologiczne (Fantastyka ekologiczna|fantastyka ekologiczna]]), obyczajowe (Fantastyka obyczajowa|fantastyka obyczajowa]]) i inne, ukazując skutki różnorodnych uwarunkowań i ich wpływ na egzystencję człowieka. Problemy, o których mowa, są oczywiście historycznie zmienne, co powoduje, że podział na odmiany problemowe fantastyki jest wysoce względny i niestały.

Pewne zagadnienia z czasem wypadają z kręgu aktualnych zainteresowań, a w ich miejsce wchodzą inne, bardziej żywotne w danym okresie i w danym kręgu społeczno-politycznym bądź kulturowym. Ponadto możliwe są też różne kombinacje tych modelowo wyodrębnionych odmian, np. fantastyka społeczno-obyczajowa czy polityczno-społeczna. Mnożenie ich wszakże i nazywanie niewiele w sumie wnosi do rzeczywistej wiedzy o literaturze fantastycznej. Każdy wartościowy utwór zawsze porusza jakiś ważny problem, a bywają i takie, które - podobnie jak dzieła niefantastyczne - odznaczają się bogatą problematyką, nie dają się zaklasyfikować jednoznacznie do sztucznie wyodrębnionych odmian.

(aut. Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony