Groteska fantastycznonaukowa

Z encyklopediafantastyki.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
LEKSYKON FANTASTYKI
pojęcie


GROTESKA FANTASTYCZNONAUKOWA - odmiana fantastyki naukowej, która polega na deformowaniu świata przedstawionego utworów fantastycznych przez wprowadzenie doń elementów z zupełnie innej rzeczywistości w celu parodystycznego wyjaskrawienia i ośmieszenia zużytych schematów i chwytów artystycznych tradycyjnej fantastyki naukowej. Szczególnie ciekawe efekty w tym zakresie daje np. zestawienie elementów najnowocześniejszej, fantastycznej techniki przyszłościowej z archaizowanym językiem, jakim posługują się roboty (np. w "Podróży jedenastej" Dzienników gwiazdowych i w Bajkach robotów Lema). W konsekwencji to, co w fantastyce naukowej "na serio" przedstawiane jest z niezachwianą powagą, tu pomieszane z elementami z całkowicie odmiennej i odległej dziedziny daje w sumie efekt komiczny.

"Groteskowa absurdalność i śmieszność zwraca się przeciw skostnieniom wzorców fabularnych, stereotypowym motywom i wynaturzeniom stylu science fiction, a kompromitując je spełnia poważną funkcję w zakresie terapii gatunku. Na tym jednak jej rola nie kończy się. Przyczynia się ona mianowicie do rozszerzenia możliwości fantastyki naukowej jako literatury aktywnie zaangażowanej w problemach rzeczywistości, z której się wywodzi i ku której zwraca wymowę swych fantastycznych światów" (R. Handke).

Groteskowa deformacja świata przedstawionego za pomocą wprowadzenia w jego obręb motywów proweniencji fantastycznonaukowej. nie jest zjawiskiem nowym. Już w latach międzywojennych powstawały utwory (np. "Sztuczny żołnierz" Mirandoli, "Król Nikodem" Goetla i Malczewskiego, Rok przestępny Karczewskiego), w których świat fikcji werystycznej deformowany był przez wprowadzenie doń elementów fantastycznych, jak mechaniczny prezydent czy sztuczny żołnierz. Utwory te w sumie niedaleko odbiegały od normalnej groteski. Groteska fantastycznonaukowa polega na odwróceniu proporcji, co oznacza, że w tym wypadku świat fantastyczny deformowany jest przez wprowadzenie w jego obręb bądź to elementów realistycznych o prowokacyjnie odmiennym charakterze, jak np. słomiana wycieraczka w rakiecie kosmicznej, pogrzebacz do wzruszania stosu atomowego czy kawałek wołowiny wyrzucony przez okno kosmolotu i powodujący okresowe zaćmienia słońca w Dziennikach gwiazdowych Lema bądź też innych elementów fantastycznych, kłócących się z ontologicznymi zasadami owego świata fantastycznego, jak to ma miejsce w Bajkach robotów Lema. W fantastycznym świecie Bajek robotów, opanowanym całkowicie przez twory elektroniczno-mechaniczne, ale urządzonym na sposób ludzki, roboty tworzą własną literaturę w postaci mitów, legend i baśni, a więc fantastykę podniesioną niejako do drugiej potęgi. W sumie jest to więc fantastyka fantastycznego świata robotów, najbardziej charakterystyczna dla groteskowej odmiany zwanej groteską fantastycznonaukowa.

(aut. Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz)

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia
Pomoc
Szablony